Op 7 december 2004 werd Hamid Karzai beëdigd als eerste democratisch gekozen president van Afghanistan. Sinds december 2005 heeft Afghanistan een eerste democratisch gekozen parlement (lager huis “Wolesi Jirga”, hoger huis “Meshrano Jirga”), dat in mei 2006 het Karzai-kabinet heeft goedgekeurd. Daarmee zijn de afspraken tussen de Afghaanse interim-regering en de internationale gemeenschap gemaakt in Bonn na de val van de Taliban in 2001 grotendeels geïmplementeerd en zijn de eerste politieke voorwaarden voor transitie naar een stabiele, democratische samenleving vervuld. In februari 2006 heeft de Afghaanse regering in Londen nieuwe afspraken gemaakt met de internationale gemeenschap (het “Afghanistan Compact”) voor stabiliseringen daadwerkelijke sociaal-economische wederopbouw van het land, en de creatie van een rechtsstaat. Nederland neemt zitting in het Joint Coordination and Monitoring Board van de Afghaanse regering in samenwerking met representanten van de internationale gemeenschap, dat de naleving van de Compact-afspraken uit Londen (januari 2006) moet waarborgen.

De politieke relatie tussen kabinet en parlement is nog onduidelijk. Politieke partijen zijn zich aan het vormen. De formele functies van provinciale raden zijn inmiddels uitgewerkt, maar die van districtsraden nog niet, en evenmin de werkrelatie tussen de verschillende centrale en decentrale bestuurslagen of de samenwerking met de traditionele tribale raden. Het is een fragiele politieke situatie, waarin oude krachten en etnische tegenstelling makkelijk weer op kunnen spelen.

In deze omstandigheden moet een nieuw rechtssysteem worden opgebouwd dat o.a. in staat is af te rekenen met mensenrechtenschendingen in de voorbije jaren en ertoe zal moeten bijdragen dat het land niet opnieuw afglijdt in verder conflict. De mensenrechtenrapporten van de VN en de Afghan Independent Human Rights Commission (AIHRC) stellen de rol tijdens de afgelopen 2,5 decennia van conflict van bekende figuren (in het algemeen aangeduid als warlords) die als minister, gouverneur, commandant of zelfs als Opper Rechter onder de interim regering dienden aan de orde. Het huidige rechtssysteem is niet in staat een goede rechtsgang te waarborgen. De levensomstandigheden in gevangenissen zijn dramatisch en velen waaronder veel vrouwen zitten zonder proces reeds jaren gevangen. Een en ander is deels te wijten aan gebrek aan opleiding van justitiële instanties en het ontbreken van capaciteit in het algemeen en in de provincie in het bijzonder. Programma’s om het rechtssysteem te versterken, rechters te trainen en het politieapparaat op te bouwen vereisen een lange tijdshorizon.

Nederland was één van de grootste donoren van de presidentiële, parlementaire en provinciale verkiezingen. De post blijft zich bilateraal en in EU-verband inzetten voor versterking van de nieuwe democratische instituties en goed bestuur. Momenteel worden voorbereidingen getroffen voor de nieuwe ronde van presidentsverkiezingen (2009) en parlementaire en provinciale raad verkiezingen (2010). Plannen zijn in voorbereiding om ook per 2010 te komen tot districts- en gemeentelijke verkiezingen.

De post steunt daarnaast de activiteiten van human rights defenders en zet middelen in voor juridische hervormingen. Nederland is met name actief  op het gebied van “transitional justice” en droeg bij aan de totstandkoming van een actieplan van de Afghaanse regering, o.a. met een conferentie in Den Haag in juni 2005. Het kabinet keurde in december 2005 en daar besproken transitional justice actieplan goed. Dit plan zet een strategie uit voor hoe om te gaan met kwesties van slachtofferhulp, herinnering van slachtoffers, strafrechtelijke vervolging, “vetting” van politieke benoemingen, waarheidsvinding en documentatie. Implementatie van het actieplan is een grote uitdaging, omdat de omgang met het oorlogsverleden politiek gevoelig ligt, ook binnen de donorgemeenschap. Het plan werd december 2006 formeel door president Karzai gelanceerd. De post is actief bij het monitoren van de uitvoering.